مقدمه:

براي درک بهتر از چگونگي ورود برزيل به دايره استفاده از گاز طبيعي در خودور دانستن اين نکته حائز اهميت است که وقايع مرتبط به نفت را هم در دنيا و هم در برزيل در دهه 70 بررسي کنيم.

جهان اولين بحران نفت خود را در سال 1973 تجربه کرد. اين بحران نتيجه جنگ بين اعراب و رژيم اسرائيل بود. در اين جريان قيمت نفت چهار برابر شد به طوريکه از 74/2 دلار درسال 1973 به 69/10 دلار در سال 1974 رسيد. اين بحران باعث شد کشورهاي عرب عضو اوپک کنترل ميزان عرضه و بهاي نفت را در دست بگيرند.

اواخر سال 1975 علائم بهبود اقتصاد دنيا آشکار شد. در سالهاي بعد، نرخ رشد اقتصادي کشورهاي توسعه يافته 5% اعلام شد. در همين زمان بود که بحران دوم دنياي نفت اتفاق افتاد (1980-1970) که متاثر از انقلاب ايران و بعد از آن جنگ ميان ايران و عراق بود. در اين دوره بهاي هر بشکه نفت به 36 دلار رسيد.

قبل از بحران نفت، اقتصاد بزريل حالتي پويا داشت که به کشور اجازه دستيابي به سطوح متوسط توسعه و در پاره اي از موارد به عنوان يک کشور توسعه يافته را مي داد.

به منظور رسيدن به رشد اقتصادي در برزيل، ضروري به نظر مي رسيد که انرژي مصرف در صنعت و حمل و نقل جانشيني پيدا کند.

در حاليکه کشورهاي صنعتي اقتصادشان را به وسيله فرآيندهاي بازگشتي (Recessive) تنظيم مي کردند، برزيل به خاطر رشد جمعيت و نياز به اشتغال زايي، استراتژي تدريجي و گام به گام تعديل را برگزيد.

با وجود مشکلات در بخش نفت، از سال 1973 تا 1978 نرخ رشد اقتصادي برزيل 7% بوده است. در چنين شرايطي کشور با دو مشکل بزرگ رو به رو بود:

•1-                کمبود نفت در اثر تيرگي روابط سياسي در خاورميانه

•2-                افزايش بدهي هاي خارجي تا جايي کشور در باز پرداخت بدهي ها عاجر بود.

در اين شرايط، سياستي جهت کاهش وابستگي انرژي اتخاذ گرديد که در آن افزايش استخراج و توليد نفت و کاهش در مصرف نفت به منظور حفاظت از منابع طبيعي در دستور کار قرار گرفت.

به عنوان مثال توليد سوخت هاي الکلي بدون آب (مخلوط با گازوئيل) و الکل هاي هيدراته (به عنوان جانشين گازوئيل) افزايش يافت.

اما در اين شرايط در موتورهاي ديزلي مورد استفاده در حمل و نقل مسافر و بار، کوشش ها جهت افزودن الکل و روغن هاي گياهي ناموفق ماند. علت عدم موفقيت مشکلات تکنيکي نبود بلکه به دليل مشکلات اقتصادي موجود در اين کوشش ها ناتمام ماند.

برنامه هي حفاظت از انرژي در جهت کاهش حجم مصرفي نفت به عنوان يک وارد کننده نفت، منجر به استفاده از گاز طبيعي در خودرو شد.

استفاده از گاز طبيعي در برزيل را مي توان به شش مرحله تقسيم کرد:

مرحله اول: از سال 1980 تا نوامبر 1991

مرحله دوم: از نوامبر سال 1991 تا ژوئن 1994

مرحله سوم: از ژوئن سال 1994 تا 1996

مرحله چهارم: از سال 1997 تا 1998

مرحله پنجم: از سال 1999 تا شروع سال 2003

مرحله ششم: از سال 2003 تاکنون

مرحله اول: از سال 1980 تا نوامبر 1991

اولين مرحله توسعه در استفاده از گاز طبيعي در خودرو به دهه 80 در واکنش دولت برزيل به دومين بحران جهاني نفت بر مي گردد.

در اين دوران برنامه جهاني گاز طبيعي (GAS- PIANGAS) به دنبال يافتن جانشيني براي سوخت موتورهاي ديزل مورد استفاده در حمل و نقل هاي بزرگراهي با دو مسافر مخصوصاً در مرکز شهر که مشکل آلودگي هوا نيز وجود داشت، بود.

در اين زمان، هدف PIANGAS در ناوگان اتوبوسراني شهري و با تمرکز بر استفاده از گاز طبيعي در خودرو به عنوان موتورهاي CNG يا موتورهاي دوگانه سوز در چرخه OTTO آغاز گرديد.

در طول اين 11 سال تحقيقات گسترده اي با هدف تمرکز بر گسترش بهره وري در استفاده اين سوخت انجام گرفت. هر چند عليرغم همه تلاشها و برنامه هاي کوچک پشتيباني شده توسط دولت و شرکتهاي نفتي پخش کننده، تنها 150 اتوبوس و 3 ايستگاه سوخت گيري ايجاد گرديد.

عدم وجود علاقه در ميان دريافت کنندگان اين طرح اوليه تحت تاثير علل زير بود:

•1-                در مورد موتورهاي چرخه OTTO، عدم وجود بازار براي فروش اتوبوسهاي NGV به علت نداشتن زير ساخت و پخش آن در اکثر کشورها

•2-                در مورد موتورهاي دوگانه سوز عدم وجود شبکه کنترل کننده و ضمانت خدمات فني

•3-                در هر دو مورد بررسي NGV و مقرون به صرفه نبودن آن زيرا قيمت ثابتي براي خدمات وجود نداشت.

در حقيقت عدم وجود استراتژي مشخص و راهنمايي دقيق به منظور افزايش سهم گاز طبيعي در ماتريس انرژي برزيل اشاره به درک سرمايه گذاري در زير ساخت خط لوله گاز و پشتيباني برنامه هاي مصرف آن دارد که خود ايجاد مقياسي براي امکان سنجي را واجب مي سازد. تمامي مطالب بالا مشکلات برنامه PIANGAS و موانع موفقيت آن مي باشد. به علاوه در دسترس نبودن محصول فوق و يکسان بودن قيمت آن با گازوئيل عدم تمايل به تبديل ناوگان شهري را تشديد مي کند. در نتيجه در اين دوره هيچ بازار معين براي سرمايه گذاري به وجود نيامد و استفاده از گاز طبيعي به عنوان گزينه اي براي سوخت در شهرها با مشکل رو به رو شد.

مرحله دوم: از نوامبر سال 1991 تا ژوئن 1994

قسمت اصلي برنامه در مرحله دوم يعني نيمه اول دهه نود اجرا شد. در اين دوره هدف استراتژيک آن بود که سهم استفاده از گاز طبيعي در ماتريس انرژي برزيل در کمتر از 10 سال از 2% به 12% برسد.

دولت برزيل برنامه گاز طبيعي را با همت گماشتن بر توسعه زير ساختهاي گاز و همچنين افزايش ميل و تقاضا بر استفاده از گاز طبيعي ادامه دارد.

در سال 1991 اولين پمپ گاز دولتي در شهر ريودوژانيرو با حضور رئيس جمهور افتتاح شد. در سال 1992 استفاده از NGV در اتوبوس ها، تاکسي ها، سرويس هاي اختصاصي شرکتها و وسايل نقليه حمل بار گسترش يافت.

در اين مرحله رانندگان تاکسي حدود 1200 دلار آمريکا براي تبديل سيستم سوخت هزينه کردند اما حدوداً 50% در هزينه هاي اقتصادي آنها بهبود حاصل شد. در اين زمان بالا رفتن تورم و افزايش قيمت ها باعث افزايش قيمت سوخت شد.

تقاضاي رانندگان تاکسي براي گاز طبيعي موجب صفهاي طولاني در مراکز تبديل خودرو و جايگاههاي سوخت شد.

جدول زير، سير تکامل در رشد فروش، تبديل و افتتاح جايگاههاي جديد را نشان مي دهد.

جدول 1-

مرحله سوم: از ژوئن سال 1994 تا 1996

اين دوره را مي توان به عنوان بدترين دوره در تاريخ NGV توصيف کرد. در اين دوره برنامه هاي جديد اقتصادي، وضعيت اقتصادي کشور را دگرگون کرد.

در اين زمان بشترين مصرف کنندگان گاز رانندگان تاکسي بودند. اما هزينه بنزين نسبت به درآمد ماهيانه آنها پايين بود. در نتيجه گاز اهميت اقتصادي خود را از دست داد. همچنين در اين زمان قيمت خودروهاي جديد نسبتاً پايين بود که منجر شد تاکسي هاي قديمي کنار رفته و از خودروهاي جديد استفاده شود. اما ديگر رانندگان تاکسي تمايل به نصب و تعويض سيستم خودروهاي خود به گاز سوز نداشتند.

جدول 2-

افزايش مصرف عمومي گاز در اين زمان لازم به نظر مي رسيد. در نتيجه دولت فدرال شروع به اقدام نمود. بنابراين در سال 1996 استفاده از NGV در مناقطي که گاز در دسترس بود براي تمام خودروها آزاد اعلام شد. با ان طرح دارندگان خودروهاي شخصي جذب اختلاف قيمت موجود بين گاز طبيعي و بنزين شدند.

مرحله چهارم: از سال 1997 تا 1998

اشاره به اين نکته لازم است که برنامه اقتصادي سال 94 برنامه قوي نبوده و مشکلاتي در تورم وجود داشته است. همچنين از ديگر مشکلات فاصله بين ارزش پول رايج و پول بين المللي بود.

آرام آرام مردم از هدف آزاد شدن استفاده از گاز در همه انواع خودروها که شامل خودروهاي شخصي نيز مي شد آگاه گشته زيرا برنامه سال 1996 به خوبي بر عموم مردم معرفي نشده بود.

مزيت استفاده از گاز طبيعي براي دارندگان خودروهاي شخصي و رانندگان تاکسي آن بود که بهاي گاز 50% کمتر از الکل و يا گازوئيل بود. در نتيجه گاز از نظر اقتصادي ارجج بود.

بايد گفت مزيت هاي استفاده از گاز که در بالا ذکر شد بيشتر در شهرهاي سائوپائولو و ريودوژانيرو متمرکز شده بود اما در ديگر مناطق برزيل خصوصاً قسمتهاي شمالي، جايگاههاي سوخت محدود بود.

در اين دوره تعداد جايگاههاي سوخت افزايش نيافت، اما تعداد تبديلات سيستم سوخت افزايش يافت و خودروهايي که با گاز طبيعي کار مي کردند، دو برابر شدند.

جدول 3-

مرحله پنجم: از سال 1999 تا شروع سال 2003

ما مي توانستيم اين مرحله را طلايي استفاده از گاز طبيعي در خودرو بناميم. در اين دوره تمام فاکتورها توسعه يافت.

تفاوت قيمت بين گازوئيل و گاز طبيعي مهمترين انگيزه براي تبديل بود. در اين زمان فروشندگان خودرو بر NGV سرمايه گذاري زيادي کردند و شبکه فروش گسترش يافت.

اما مشکلي که در اين زمان وجود داشت تعداد کم جايگاههاي سوخت بود زيرا ناوگان هاي خصوصي و خودروهاي شخصي محاسبه نشده بود.

در اواخر سال 2002 و اوايل سال 2003 که دولت جديد روي کار آمد قيمت گازوئيل به دو دليل افزايش يافت.

دليل اول رقابت بين کانديداهاي رياست جمهوري بود که برحسب ناپايداري در اوضاع اقتصادي شده و باعث افزايش ارزش دلار در مقايسه با پول رايج برزيل شد.

همچنين در اين دوران، قيمت گازوئيل در بازار بين المللي نيز افزايش يافت.

در اين زمان دولت سياست ستادي قيمت سوختهاي مايع با دلار آمريکار را برگزيد. چنين سياستي باعث شد ميزان تبديل سيستم سوخت خودروها بسيار افزايش يافت تا جاييکه از 20000 خودرو در ماه تجاوز کرد.

جدول 4-

مرحله ششم: از سال 2003 تا امروز

پس از روي کار آمدن دولت جديد و پايان اولين فصل از سال 2003، قيمت گازوئيل افت کرد. فشار انتخابات کم شد و با برنامه اقتصادي دولت جديد، بازار اقتصادي آرام گرفت. قيمت دلار پايدار تر شد و قيمت ها با پول رايج مملکت متعادل تر شدند.

از ديگر برنامه ها در اين دوره ساخت خودروهايي بود که سيستم آنها با گازوئيل، الکل و هر ترکيبي از آنها در يک محفظه سوخت کار مي کرد.

در اين زمان ميزان تبديل خودروها کاهش يافت اما در يک حد معقول باقيماند.

جدول 5-